| Tatrzańskie wodospady |
|
Obecność wodospadów w dolinach tatrzańskich niezwykle uatrakcyjnia ich środowisko przyrodnicze. Najczęściej odwiedzane są Wodospady Zimnej Wody (Studenovodske vodopady), łatwo dostępne z Magistrali Tatrzańskiej. W dolinie Niewcyrka (Nejcerka), która jest jedną z najlepiej zachowanych dolin tatrzańskich wodospadów, leży schowany wśród świerków trzystopniowy wodospad. Z wysokością 80 mjest on najwyższy w Tatrach a może i na Słowacji Wodospad jest nazwany imieniem Andreja Kmefa, najwybitniejszego słowackiego botanika (polska nazwa - Niewcyrska Siklawa). Na skalnym progu pod Ciemnosmreczyńskimi Stawami (Temnosmrećinske plesa) dudni woda Ciemnosmreczyńskiej Siklawy (Va-janskeho uodopad). Z ośrodka sportowego Areał Snov nad Szczyrbskim Jeziorem (Śtrbske pleso) jest dobrze widoczny wodospad Skok w Dolinie Młynickiej. W Tatrach Zachodnich najwyższa jest Rohacka Siklawa (Rohaćsky vodopad) - 18 m. Na Słowacji, ubogiej w jeziora naturalne, region Tatr jest wyjątkiem. Informacje o liczbie tatrzańskich jezior różnią się między sobą. Wynika to z faktu, że wysokogórskie jeziora często zanikają, a liczący je nie ustalili wspólnego kryterium, co jest jeziorem a co nim już nie jest. Ilość wszystkich tatrzańskich jezior waha się w dużej rozpiętości od 121 do 189. Najwięcej jezior jest w Tatrach Wysokich. W słowackiej części pasma leży ich około 100 o całkowitej powierzchni lustra wody około 3 km2. Znacznie mniej ich jest w Tatrach Zachodnich (20). Ani jednego jeziora nie ma w Tatrach Bielskich. Tatrzańskie jeziora są pozostałością działalności lodowców w ostatniej epoce lodowcowej. Woda z topniejących lodowców wypełniła różne terenowe szczeliny. Część z nich leży w misowych zagłębieniach na dnach lodowcowych karów. Do jezior karowych należy na przykład największe a równocześnie najgłębsze jezioro w Tatrach słowackich, Wielki Hińczowy Staw (Velke Hincovo pleso) albo najwyżej położony Lodowy Stawek (Modre pliesko - 2 192 m n.p.m.) w Dolinie Małej Zimnej Wody (Mala Studena dolina). Wiele jezior znajduje się w niższych partiach dolin, bliżej ich wylotu do podnóża gór. Powstały one przez zatarasowanie dolin morenami czołowymi. Jeziorem zaporowym jest na przykład Popradzki Staw w Dolinie Mięguszowieckiej. Nieco inaczej powstało Szczyrbskie Jezioro. Uważa sieje za jezioro wytopiskowe, które wypełniło wklęsłość na powierzchni moreny powstałą w wyniku roztopienia śródmorenowego lodu. Jeziora karowe mają czystą, niekiedy przeźroczystą aż do głębokości ponad 12 m wodę. Ich stopniowe zanikanie jest spowodowane zasypywaniem okruchami skalnymi. Jeziora zaporowe leżą niżej, w bogatszym biologicznie środowisku i dlatego nie mają tak przeźroczystej wody. Są również skazane na stopniowe zanikanie. W ich przypadku na zamulanie i zmianę w torfowiska. Liczne tatrzańskie torfowiska świadczą o tym, że ten los spotkał już wiele niżej położonych jezior. Całkowita pojemność tatrzańskich jezior wynosi około 50 milionów m3 wody, z tego tylko jedna piąta jest w jeziorach po słowackiej stronie gór. Wody jezior nie można już uważać za wodę pochodzącą z roztopionych tatrzańskich lodowców. Po 10 tysiącach lat zastąpiła ją woda z opadów atmosferycznych. Wielkim bogactwem regionu tatrzańskiego są źródła mineralne i cieplicowe. Ich pojawienie wiąże się z zaburzeniami tektonicznymi pasma. Z potężnego uskoku na południowym krańcu Tatr wytryska kilka źródeł, które według składu chemicznego są zwyczajnymi szczawami. Trzy z nich są w Starym Smokowcu (Stary Smo-kovec). Zimne szczawy wytryskują w Tatrzańskich Matlarach (Tatranske Matliare), Kieżmarskich Żłobach (Keżmarske Żlaby) i Lendaku. Wielki podtatrzański uskok ciągnie się dalej na wschód i na południu ogranicza Magurę Spiską. Leżą na nim źródła mineralne w Wyżnich Rużbachach. W prognozie pogody często słychać zdanie, że najzimniej będzie na Orawie, Liptowie i na Spiszu. Ta powtarzająca się prognoza trafnie oddaje tatrzańską rzeczywistość klimatyczną - region Tatr jest najzimniejszą częścią Słowacji. Najbardziej charakterystyczną cechą klimatu, nie tylko zresztą Tatr, jest obniżanie się temperatury powietrza wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza. Najzimniejsze miejsca spotykamy na szczytach Tatr i przeciwnie, miejscami najcieplejszymi są dna kotlin. Średnio na każde 100 metrów wysokości temperatura obniża się o około 0, 6 °C. Z 87 stacji meteorologicznych i klimatycznych na Słowacji najniższą średnią temperaturę roczną notuje Łomnica (2 635 m n.p.m.) - 3,8 °C. Dla porównania średnia temperatura roczna w Popradzie (703 m) wynosi 5,5 °C, co stanowi 10 °C różnicy. Według średnich temperatur miesięcznych różnica pomiędzy najzimniejszym i najcieplejszym miesiącem (lutym i lipcem) wynosi na Łomnicy 16,2 *C, podczas gdy w Popradzie jest to 20,6 'C. W kotlinach, w wyniku jesiennych i zimowych inwersji temperatury, które ochładzają wszystkie wgłębienia powierzchni, ta kontrastowość klimatu zwiększa się. Różnica wysokości pomiędzy Tatrzańską Łomnicą a Łomnickim Stawem wynosi 938 metrów, natomiast różnica średnich temperatur styczniowych wynosi tylko 1,2 °C. W zimie często są takie sytuacje atmosferyczne, że na słonecznym Stawie Łomnickim jest o 10 °C cieplej niż w pogrążonym w mroźnej, wywołanej inwersją, mgle Popradzie |